Hiếm Muộn Thứ Phát: 7 Nguyên Nhân Khiến Vợ Chồng Khó Có - CIH
Hiếm muộn thứ phát là gì? Vì sao đã từng sinh con nhưng vẫn khó có con thứ hai? Tìm hiểu nguyên nhân, thời điểm khám và phương pháp điều trị phù hợp.
ĐÃ TỪNG SINH CON NHƯNG NHIỀU NĂM CHƯA CÓ CON THỨ HAI: NGUYÊN NHÂN DO ĐÂU?
Đã từng mang thai và sinh con khỏe mạnh nhưng nhiều năm sau vẫn chưa thể có thêm em bé là tình trạng khiến không ít cặp vợ chồng lo lắng. Nhiều người cho rằng đã có con tự nhiên thì lần mang thai tiếp theo sẽ không gặp trở ngại. Tuy nhiên, khả năng sinh sản có thể thay đổi theo tuổi tác, tình trạng sức khỏe và những bệnh lý phát sinh sau lần mang thai trước.
Đây có thể là biểu hiện của hiếm muộn thứ phát – tình trạng người phụ nữ hoặc cặp vợ chồng từng có thai trước đó nhưng gặp khó khăn khi muốn mang thai lần tiếp theo. Vậy vì sao đã có con vẫn khó mang thai? Những yếu tố nào có thể ảnh hưởng đến khả năng sinh sản và khi nào hai vợ chồng nên đi khám?

1. Hiếm muộn thứ phát là gì?
Hiếm muộn thứ phát là tình trạng một người hoặc cặp vợ chồng đã từng đạt được thai kỳ trước đó nhưng gặp khó khăn khi muốn có thai lần tiếp theo. Theo định nghĩa của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), hiếm muộn thứ phát được xác định khi người phụ nữ hoặc cặp đôi đã từng có ít nhất một lần mang thai trước đó nhưng không thể đạt được thai kỳ tiếp theo sau một thời gian quan hệ tình dục đều đặn, không sử dụng biện pháp tránh thai.
Tình trạng này có thể gặp ở những cặp vợ chồng:
- Đã từng mang thai tự nhiên và sinh con khỏe mạnh.
- Đã từng sinh con bằng phương pháp hỗ trợ sinh sản.
- Đã từng mang thai nhưng bị sảy thai hoặc thai ngoài tử cung.
- Đã có một hoặc nhiều con nhưng gặp khó khăn khi muốn mang thai lần tiếp theo.
Điều quan trọng cần hiểu là việc từng có con không đồng nghĩa khả năng sinh sản hiện tại vẫn hoàn toàn bình thường. Những thay đổi về tuổi tác, nội tiết, sức khỏe sinh sản hoặc bệnh lý mới xuất hiện đều có thể ảnh hưởng đến khả năng thụ thai.
2. Vì sao đã từng sinh con nhưng vẫn khó có con thứ hai?
Hiếm muộn thứ phát có nhiều nguyên nhân tương tự hiếm muộn nguyên phát. Tuy nhiên, một số yếu tố có thể xuất hiện hoặc thay đổi sau lần mang thai và sinh con đầu tiên.

2.1. Tuổi sinh sản tăng lên, dự trữ và chất lượng noãn suy giảm
Đây là một trong những yếu tố quan trọng cần xem xét, đặc biệt khi khoảng cách giữa hai lần mang thai kéo dài. Phụ nữ sinh con đầu lòng ở tuổi 25–30 nhưng đến 35–40 tuổi mới có kế hoạch sinh thêm có thể gặp những thay đổi đáng kể về khả năng sinh sản. Theo thời gian:
- Số lượng nang noãn còn lại trong buồng trứng giảm dần.
- Chất lượng noãn suy giảm theo tuổi.
- Nguy cơ bất thường nhiễm sắc thể của phôi tăng lên.
- Khả năng thụ thai và duy trì thai kỳ có thể giảm.
Đặc biệt, sau tuổi 35, khả năng sinh sản của phụ nữ có xu hướng suy giảm rõ hơn. Vì vậy, dù từng mang thai tự nhiên trước đó, người phụ nữ vẫn có thể gặp khó khăn khi mang thai ở lần tiếp theo.
2.2. Rối loạn phóng noãn và thay đổi nội tiết
Để thụ thai tự nhiên, buồng trứng cần phóng noãn, vòi trứng cần hoạt động phù hợp và nội mạc tử cung phải có điều kiện thuận lợi để phôi làm tổ. Một số vấn đề có thể ảnh hưởng đến quá trình này gồm:
- Hội chứng buồng trứng đa nang (PCOS).
- Rối loạn chức năng tuyến giáp.
- Tăng prolactin máu.
- Rối loạn phóng noãn.
- Suy giảm chức năng buồng trứng.
Những tình trạng này có thể xuất hiện sau lần sinh con đầu tiên hoặc đã tồn tại trước đó nhưng chưa được phát hiện. Dấu hiệu cần chú ý là kinh nguyệt không đều, chu kỳ kéo dài, mất kinh hoặc thay đổi rõ rệt so với trước đây. Tuy nhiên, chu kỳ kinh đều cũng không loại trừ hoàn toàn các vấn đề về khả năng sinh sản.
2.3. Bệnh lý tử cung và vòi trứng xuất hiện sau lần mang thai trước
Sau lần mang thai hoặc sinh con đầu tiên, người phụ nữ có thể gặp một số bệnh lý phụ khoa ảnh hưởng đến khả năng thụ thai. Các tình trạng cần được lưu ý gồm:
- U xơ tử cung: Tùy vị trí và kích thước, khối u có thể làm biến dạng buồng tử cung hoặc ảnh hưởng đến khả năng làm tổ của phôi.
- Polyp nội mạc tử cung: Có thể ảnh hưởng đến môi trường buồng tử cung và khả năng làm tổ.
- Lạc nội mạc tử cung: Có thể gây viêm, dính vùng chậu và ảnh hưởng đến chức năng buồng trứng, vòi trứng.
- Tổn thương hoặc tắc vòi trứng: Có thể liên quan đến viêm nhiễm vùng chậu, thai ngoài tử cung hoặc phẫu thuật trước đó.
- Dính buồng tử cung: Có thể xuất hiện sau một số thủ thuật hoặc biến chứng liên quan đến thai kỳ, ảnh hưởng đến nội mạc tử cung.
Những bất thường này không phải lúc nào cũng gây triệu chứng rõ ràng. Vì vậy, siêu âm phụ khoa và các kiểm tra chuyên sâu khi có chỉ định giúp bác sĩ đánh giá tình trạng cơ quan sinh sản.
2.4. Chất lượng tinh trùng của người chồng thay đổi
Hiếm muộn thứ phát không chỉ xuất phát từ người vợ. Khả năng sinh sản của nam giới cũng có thể thay đổi theo thời gian. Người chồng từng có con trước đó vẫn có thể gặp tình trạng tinh trùng ít, di động kém hoặc hình dạng bất thường ở thời điểm hiện tại.
Một số yếu tố có thể ảnh hưởng đến sức khỏe tinh trùng gồm:
- Tuổi tác.
- Hút thuốc lá, sử dụng rượu bia.
- Thừa cân, béo phì và rối loạn chuyển hóa.
- Giãn tĩnh mạch thừng tinh.
- Nhiễm trùng hoặc bệnh lý tại cơ quan sinh dục.
- Tiếp xúc với nhiệt độ cao, hóa chất hoặc một số thuốc ảnh hưởng đến quá trình sinh tinh.
Do đó, người chồng cũng cần được đánh giá sức khỏe sinh sản, đặc biệt là thực hiện tinh dịch đồ khi có chỉ định.
2.5. Biến chứng sau lần mang thai hoặc sinh con trước đó
Một số biến chứng trong thai kỳ, quá trình sinh nở hoặc giai đoạn hậu sản có thể ảnh hưởng đến sức khỏe sinh sản về sau. Ví dụ:
- Nhiễm trùng sau sinh hoặc sau thủ thuật sản khoa có thể liên quan đến tổn thương cơ quan sinh sản.
- Một số thủ thuật can thiệp trong buồng tử cung có thể làm tăng nguy cơ hình thành dính buồng tử cung.
- Tiền sử thai ngoài tử cung hoặc phẫu thuật vùng chậu có thể ảnh hưởng đến vòi trứng.
- Một số biến chứng sản khoa có thể khiến người phụ nữ cần được đánh giá kỹ hơn trước lần mang thai tiếp theo.
Không phải tất cả phụ nữ từng sinh mổ, sinh thường hoặc có biến chứng sản khoa đều bị hiếm muộn thứ phát. Mức độ ảnh hưởng phụ thuộc vào tình trạng cụ thể và những tổn thương thực tế nếu có.
2.6. Thay đổi cân nặng và sức khỏe chuyển hóa
Cân nặng tăng hoặc giảm đáng kể sau lần sinh con đầu tiên có thể ảnh hưởng đến chức năng sinh sản. Thừa cân, béo phì có thể liên quan đến tình trạng kháng insulin, rối loạn nội tiết và rối loạn phóng noãn. Trong khi đó, thiếu cân hoặc giảm cân quá mức cũng có thể ảnh hưởng đến hoạt động của trục nội tiết sinh sản.
Ngoài người vợ, tình trạng thừa cân, béo phì, đái tháo đường và các bệnh lý chuyển hóa ở người chồng cũng có thể liên quan đến sức khỏe tinh trùng. Vì vậy, khi đánh giá hiếm muộn thứ phát, bác sĩ cần xem xét sức khỏe tổng thể của cả hai vợ chồng, không chỉ tập trung vào cơ quan sinh sản.
2.7. Hiếm muộn thứ phát chưa rõ nguyên nhân
Trong một số trường hợp, hai vợ chồng đã thực hiện các kiểm tra cơ bản nhưng chưa phát hiện được nguyên nhân cụ thể gây khó khăn khi mang thai. Tình trạng này được gọi là hiếm muộn chưa rõ nguyên nhân.
Việc chưa xác định được nguyên nhân không có nghĩa khả năng sinh sản hoàn toàn bình thường. Bác sĩ cần xem xét tổng thể tuổi, tiền sử sinh sản, tình trạng phóng noãn, cấu trúc và độ thông của đường sinh dục nữ, cùng kết quả tinh dịch đồ của người chồng để tư vấn hướng theo dõi hoặc điều trị phù hợp.
3. Khi nào vợ chồng nên đi khám hiếm muộn thứ phát?
Nếu đã từng có con nhưng chưa thể mang thai lần tiếp theo, hai vợ chồng nên chủ động đánh giá sức khỏe sinh sản theo thời gian mong con và độ tuổi của người phụ nữ.
Các mốc thời gian thường được khuyến nghị:
- Phụ nữ dưới 35 tuổi: Nên khám khi đã quan hệ tình dục đều đặn, không sử dụng biện pháp tránh thai trong 12 tháng nhưng chưa có thai.
- Phụ nữ từ 35 tuổi: Nên khám sau 6 tháng chưa có thai.
- Phụ nữ trên 40 tuổi: Nên thăm khám sớm khi có kế hoạch mang thai, không nên chờ đủ 6 hoặc 12 tháng.
Ngoài ra, không cần chờ đủ thời gian trên nếu người vợ hoặc chồng có tiền sử bệnh lý có thể ảnh hưởng đến khả năng sinh sản. Một số dấu hiệu nên được thăm khám sớm gồm:
- Kinh nguyệt không đều, mất kinh hoặc chu kỳ thay đổi rõ rệt.
- Đau bụng kinh dữ dội, đau vùng chậu kéo dài.
- Tiền sử lạc nội mạc tử cung, viêm vùng chậu hoặc thai ngoài tử cung.
- Từng phẫu thuật buồng trứng, tử cung, vòi trứng hoặc tinh hoàn.
- Người chồng có tiền sử tinh dịch đồ bất thường hoặc bệnh lý nam khoa.
Việc thăm khám đúng thời điểm giúp xác định nguyên nhân và tránh kéo dài thời gian chờ đợi, đặc biệt khi tuổi sinh sản của người phụ nữ đã tăng lên.
4. Khám hiếm muộn thứ phát gồm những gì?
Đánh giá hiếm muộn thứ phát cần thực hiện cho cả hai vợ chồng. Bác sĩ sẽ khai thác tiền sử mang thai, sinh con trước đây, thời gian mong con lần tiếp theo và các yếu tố sức khỏe hiện tại.
4.1. Thăm khám và xét nghiệm ở nữ giới
Tùy tình trạng cụ thể, người vợ có thể được chỉ định:
- Khám phụ khoa: Đánh giá sức khỏe cơ quan sinh dục và phát hiện các bất thường cần kiểm tra thêm.
- Siêu âm ngã âm đạo: Quan sát tử cung, nội mạc tử cung, buồng trứng và nang noãn; hỗ trợ phát hiện u xơ, polyp hoặc một số bất thường phụ khoa.
- Đánh giá dự trữ buồng trứng: Có thể bao gồm AMH, FSH, Estradiol và siêu âm đếm nang thứ cấp (AFC).
- Đánh giá phóng noãn: Dựa trên chu kỳ kinh nguyệt, tiền sử và xét nghiệm cần thiết khi có chỉ định.
- Kiểm tra tử cung và vòi trứng: Chụp tử cung – vòi trứng (HSG), siêu âm bơm nước buồng tử cung hoặc phương pháp phù hợp khác nhằm đánh giá đường sinh sản.
Lưu ý, AMH hỗ trợ đánh giá dự trữ buồng trứng và dự đoán đáp ứng với thuốc kích thích buồng trứng. Chỉ số này không thể dùng riêng lẻ để kết luận khả năng có thai tự nhiên.
4.2. Thăm khám và xét nghiệm ở nam giới
Người chồng cần được đánh giá song song để tránh bỏ sót nguyên nhân từ phía nam giới. Các kiểm tra có thể gồm:
- Khám nam khoa: Đánh giá cơ quan sinh dục, tiền sử bệnh lý và những yếu tố có thể ảnh hưởng đến quá trình sinh tinh.
- Tinh dịch đồ: Kiểm tra thể tích tinh dịch, mật độ, số lượng, khả năng di động và hình dạng tinh trùng.
- Xét nghiệm nội tiết nam: Có thể được chỉ định khi nghi ngờ bất thường nội tiết hoặc có kết quả tinh dịch đồ bất thường.
- Siêu âm và xét nghiệm chuyên sâu: Thực hiện khi có dấu hiệu lâm sàng hoặc chỉ định phù hợp.
Không phải tất cả người bệnh đều cần thực hiện toàn bộ xét nghiệm. Bác sĩ sẽ lựa chọn dựa trên kết quả thăm khám và tiền sử của từng người.
5. Hiếm muộn thứ phát có điều trị được không?
Hiếm muộn thứ phát có thể được điều trị tùy theo nguyên nhân, độ tuổi và tình trạng sức khỏe sinh sản của hai vợ chồng. Sau khi hoàn tất đánh giá, bác sĩ có thể tư vấn một trong những hướng tiếp cận sau:
5.1. Điều chỉnh lối sống và theo dõi khả năng thụ thai tự nhiên
Phù hợp với một số cặp vợ chồng chưa phát hiện bất thường đáng kể hoặc có những yếu tố có thể điều chỉnh.
Các nội dung cần chú ý gồm:
- Duy trì cân nặng phù hợp.
- Xây dựng chế độ dinh dưỡng cân đối.
- Hạn chế thuốc lá và rượu bia.
- Vận động thể chất đều đặn.
- Theo dõi chu kỳ kinh nguyệt và thời điểm dễ thụ thai.
5.2. Điều trị các bệnh lý ảnh hưởng đến khả năng sinh sản
Nếu phát hiện nguyên nhân như rối loạn phóng noãn, bệnh lý tuyến giáp, tăng prolactin, u xơ tử cung hoặc tổn thương vòi trứng, bác sĩ sẽ cân nhắc phương pháp điều trị phù hợp. Việc điều trị cần dựa trên vị trí, mức độ bệnh lý, tuổi sinh sản và kế hoạch mang thai của hai vợ chồng.
5.3. Các phương pháp hỗ trợ sinh sản
Khi khả năng thụ thai tự nhiên bị ảnh hưởng hoặc các phương pháp điều trị ban đầu không phù hợp, bác sĩ có thể tư vấn những phương pháp hỗ trợ sinh sản như:
- Kích thích phóng noãn: Có thể được cân nhắc ở phụ nữ gặp rối loạn phóng noãn.
- Bơm tinh trùng vào buồng tử cung (IUI): Được chỉ định trong một số trường hợp phù hợp.
- Thụ tinh trong ống nghiệm (IVF): Có thể được cân nhắc khi có tổn thương vòi trứng, yếu tố nam đáng kể, suy giảm khả năng sinh sản hoặc các nguyên nhân khác khiến những phương pháp đơn giản hơn không phù hợp.
Không phải mọi trường hợp hiếm muộn thứ phát đều cần thực hiện IVF. Việc lựa chọn phương pháp cần dựa trên nguyên nhân, tuổi của người vợ, dự trữ buồng trứng, chất lượng tinh trùng và tiên lượng điều trị.

6. Đã từng sinh con tự nhiên, lần mang thai tiếp theo có cần làm IVF không?
Đây là băn khoăn thường gặp ở những cặp vợ chồng đã có con đầu lòng nhưng nhiều năm chưa thể mang thai lần nữa. Câu trả lời là không nhất thiết. Việc từng mang thai tự nhiên cho thấy cặp vợ chồng đã từng đạt được thai kỳ, nhưng không bảo đảm các yếu tố sinh sản hiện tại vẫn như trước. Khi gặp khó khăn trong việc có con thứ hai, điều quan trọng là xác định nguyên nhân thay vì tự lựa chọn phương pháp điều trị.
Ví dụ:
- Nếu người vợ bị rối loạn phóng noãn, bác sĩ có thể cân nhắc điều trị nguyên nhân và hỗ trợ phóng noãn.
- Nếu vòi trứng bị tổn thương hoặc tắc, hướng điều trị sẽ phụ thuộc vào vị trí và mức độ tổn thương.
- Nếu người chồng có bất thường tinh trùng, cần đánh giá mức độ để lựa chọn phương pháp phù hợp.
- Nếu tuổi người vợ cao hoặc dự trữ buồng trứng suy giảm, bác sĩ cần cân nhắc thời gian điều trị và khả năng thành công của từng phương pháp.
Vì vậy, không nên mặc định rằng đã từng sinh con tự nhiên thì không cần khám, hoặc cứ khó có con thứ hai là phải làm IVF.
7. IVF Center – Bệnh viện Quốc tế City: Đồng hành cùng hành trình tìm con thứ hai
Đối với những cặp vợ chồng đã từng có con nhưng gặp khó khăn khi mang thai lần tiếp theo, việc đánh giá sức khỏe sinh sản cần được thực hiện dựa trên tình trạng hiện tại của cả hai người.
Tại IVF Center – Bệnh viện Quốc tế City, người bệnh được thăm khám và tư vấn dựa trên các yếu tố như tuổi sinh sản, tiền sử mang thai, dự trữ buồng trứng, tình trạng tử cung, chất lượng tinh trùng và những bệnh lý đi kèm.
Từ kết quả đánh giá, bác sĩ sẽ tư vấn hướng điều trị phù hợp, có thể bao gồm theo dõi khả năng thụ thai tự nhiên, điều trị nguyên nhân hoặc áp dụng các phương pháp hỗ trợ sinh sản khi có chỉ định.
Đã có con không có nghĩa là không thể gặp hiếm muộn ở lần mang thai tiếp theo. Chủ động thăm khám khi có dấu hiệu bất thường giúp hai vợ chồng hiểu rõ tình trạng sức khỏe sinh sản và có kế hoạch phù hợp cho hành trình đón thêm thành viên mới.
BỆNH VIỆN QUỐC TẾ CITY
🏅 Thành viên Liên đoàn Bệnh viện Quốc tế
🏥 Số 3 Đường 17A, Phường An Lạc, TP. HCM
☎ Tổng đài: 1900 8146
☎ Cấp cứu: (028) 6290 1155
🌐 Website: https://cih.com.vn



















