AMH thấp ở phụ nữ mắc lạc nội mạc tử cung: 6 điều cần biết - CIH

AMH thấp ở phụ nữ mắc lạc nội mạc tử cung có ảnh hưởng đến khả năng mang thai? Tìm hiểu nguyên nhân, nguy cơ suy giảm dự trữ buồng trứng sau phẫu thuật và cơ hội thực hiện IVF.

Lạc nội mạc tử cung không chỉ gây đau bụng kinh. Bệnh còn có thể ảnh hưởng đến sức khỏe sinh sản, đặc biệt ở những phụ nữ có nang lạc nội mạc tử cung tại buồng trứng. Một trong những vấn đề cần quan tâm là chỉ số AMH. Đây là dấu ấn quan trọng giúp đánh giá dự trữ buồng trứng và dự đoán khả năng đáp ứng với thuốc kích thích buồng trứng trong điều trị hỗ trợ sinh sản.

Ở một số phụ nữ mắc lạc nội mạc tử cung, AMH có thể thấp hơn bình thường, nhất là khi tổn thương xuất hiện ở hai bên buồng trứng hoặc đã từng trải qua phẫu thuật bóc nang.

Điều này có đáng lo ngại? Lạc nội mạc tử cung có thực sự làm giảm AMH? Phẫu thuật có khiến dự trữ buồng trứng suy giảm thêm? Và nếu AMH thấp, người bệnh còn cơ hội mang thai bằng phương pháp IVF không? Hiểu đúng để chủ động hơn. Đó là điều quan trọng.

1. AMH là gì? Vì sao chỉ số này quan trọng đối với sức khỏe sinh sản?

AMH (Anti-Müllerian Hormone) là hormone được sản xuất chủ yếu bởi các tế bào hạt của nang noãn đang phát triển trong buồng trứng, đặc biệt là nhóm nang tiền hốc và nang có hốc nhỏ.

Trong lĩnh vực hỗ trợ sinh sản, AMH được sử dụng như một trong những chỉ dấu đánh giá dự trữ buồng trứng. Nói dễ hiểu, chỉ số này cung cấp thông tin về nguồn nang noãn đang phát triển, đồng thời giúp bác sĩ ước tính khả năng đáp ứng của buồng trứng khi sử dụng thuốc kích thích trong một chu kỳ IVF.

1.1. Chỉ số AMH phản ánh điều gì?

AMH không đơn thuần là một kết quả xét nghiệm. Chỉ số này mang lại nhiều thông tin hữu ích trong quá trình đánh giá sức khỏe sinh sản.

Cụ thể:

• Phản ánh dự trữ buồng trứng: AMH có mối liên hệ với số lượng nang noãn đang phát triển trong buồng trứng.
• Dự đoán đáp ứng kích thích buồng trứng: Hỗ trợ bác sĩ ước tính tương đối số lượng noãn có thể thu được trong một chu kỳ IVF.
• Hỗ trợ lựa chọn phác đồ điều trị: Kết quả AMH được kết hợp với tuổi, siêu âm đếm nang thứ cấp (AFC) và các thông tin lâm sàng để xây dựng kế hoạch phù hợp.

Nhưng cần hiểu đúng. AMH không đánh giá trực tiếp chất lượng trứng. Chỉ số này cũng không thể dự đoán chính xác khả năng mang thai tự nhiên. Một phụ nữ có AMH thấp vẫn có thể mang thai, trong khi AMH cao không đồng nghĩa với khả năng sinh sản chắc chắn tốt. Đặc biệt, tuổi của người phụ nữ vẫn giữ vai trò rất quan trọng khi đánh giá chất lượng noãn và khả năng sinh sản theo thời gian.

1.2. AMH bao nhiêu là thấp?

Kết quả AMH thường được thể hiện bằng đơn vị ng/mL hoặc pmol/L. Việc phân loại thấp, bình thường hay cao cần căn cứ vào phương pháp xét nghiệm, khoảng tham chiếu của phòng xét nghiệm và đặc điểm của từng người.

Không nên chỉ nhìn vào một con số. Khi đánh giá AMH, bác sĩ cần xem xét thêm:

• Tuổi của người phụ nữ.
• Tiền sử phẫu thuật buồng trứng.
• Tình trạng lạc nội mạc tử cung.
• Số lượng nang thứ cấp trên siêu âm.
• Tiền sử điều trị hiếm muộn và đáp ứng kích thích buồng trứng trước đó.

Một kết quả AMH chỉ thực sự có ý nghĩa khi được đặt trong bối cảnh sức khỏe sinh sản tổng thể. Không thể dựa vào chỉ số này để kết luận một người có thể hay không thể làm mẹ.

2. Lạc nội mạc tử cung có làm giảm AMH không?

Có thể. Một số nghiên cứu ghi nhận phụ nữ mắc lạc nội mạc tử cung, đặc biệt là người có nang lạc nội mạc tử cung buồng trứng, có thể có chỉ số AMH thấp hơn so với nhóm không mắc bệnh.

Tuy nhiên, không phải ai cũng giống nhau. Có người mắc bệnh nhưng AMH vẫn trong giới hạn phù hợp với tuổi. Ngược lại, một số trường hợp có dấu hiệu suy giảm dự trữ buồng trứng dù chưa từng phẫu thuật.

Mối liên hệ này khá phức tạp. Phản ứng viêm tại buồng trứng, đặc điểm nang lạc nội mạc tử cung và tiền sử can thiệp phẫu thuật đều có thể góp phần tạo nên những thay đổi về dự trữ buồng trứng.

2.1. Phản ứng viêm có thể ảnh hưởng đến mô buồng trứng

Lạc nội mạc tử cung là bệnh lý liên quan đến sự hiện diện của mô tương tự nội mạc tử cung bên ngoài buồng tử cung. Những mô này có thể gây phản ứng viêm kéo dài tại vùng chậu.Khi nang lạc nội mạc tử cung hình thành ở buồng trứng, môi trường viêm tại chỗ có thể ảnh hưởng đến mô buồng trứng xung quanh và hoạt động của các nang noãn đang phát triển.

Một số cơ chế đang được nghiên cứu gồm:

• Tăng các chất trung gian gây viêm và stress oxy hóa.
• Thay đổi môi trường sinh học quanh nang noãn.
• Ảnh hưởng đến hoạt động của tế bào hạt và quá trình phát triển nang noãn.
• Những thay đổi này có thể liên quan đến tình trạng suy giảm dự trữ buồng trứng ở một số phụ nữ mắc bệnh.

Tuy nhiên, cần thận trọng khi diễn giải. Cơ chế tác động vẫn đang được nghiên cứu và phản ứng viêm không phải nguyên nhân duy nhất khiến AMH giảm.

2.2. Nang lạc nội mạc tử cung có thể ảnh hưởng đến dự trữ buồng trứng

Nang lạc nội mạc tử cung buồng trứng, còn gọi là endometrioma hay nang chocolate, là một biểu hiện thường gặp của bệnh. Bên trong nang thường chứa dịch màu nâu sẫm do hiện tượng chảy máu lặp lại theo chu kỳ. Theo thời gian, tổn thương có thể đi kèm phản ứng viêm và những thay đổi tại mô buồng trứng lân cận.

Một số nghiên cứu ghi nhận phụ nữ có nang lạc nội mạc tử cung có thể có dự trữ buồng trứng thấp hơn, đặc biệt khi tổn thương xuất hiện ở hai bên hoặc người bệnh từng phẫu thuật buồng trứng. Cần phân biệt hai tình huống:

• Có nang lạc nội mạc tử cung: Bản thân bệnh lý có thể liên quan đến những thay đổi về dự trữ buồng trứng.
• Đã phẫu thuật bóc nang: Quá trình can thiệp có thể ảnh hưởng thêm đến mô buồng trứng lành, từ đó tác động đến AMH.

Hai yếu tố này không hoàn toàn giống nhau. Vì vậy, không thể chỉ nhìn vào kích thước nang để kết luận mức độ suy giảm dự trữ buồng trứng.

2.3. Nang lạc nội mạc tử cung hai bên cần được lưu ý

Nang xuất hiện ở một bên hay cả hai bên buồng trứng có thể tạo ra những nguy cơ khác nhau. Khi tổn thương xuất hiện ở cả hai bên, phạm vi mô buồng trứng có thể bị ảnh hưởng rộng hơn. Đặc biệt, nếu người bệnh đã từng phẫu thuật cả hai bên hoặc phải can thiệp nhiều lần, nguy cơ suy giảm dự trữ buồng trứng càng cần được quan tâm.

Nhưng đừng vội kết luận. Không phải tất cả phụ nữ có nang hai bên đều có AMH thấp hoặc không thể mang thai. Bác sĩ cần kết hợp xét nghiệm AMH, siêu âm đếm nang thứ cấp và tiền sử điều trị để đánh giá tình trạng thực tế của từng người.

3. AMH thấp sau phẫu thuật nang lạc nội mạc tử cung do đâu?

Bệnh lý có thể ảnh hưởng đến dự trữ buồng trứng. Phẫu thuật cũng vậy. Đây là vấn đề cần đặc biệt cân nhắc ở phụ nữ đang có kế hoạch sinh con hoặc chuẩn bị thực hiện IVF, bởi quá trình bóc nang đôi khi có thể tác động đến cả mô buồng trứng lành.

3.1. Mô buồng trứng lành có thể bị ảnh hưởng trong quá trình phẫu thuật

Khi bóc nang lạc nội mạc tử cung, bác sĩ cần tách lớp vỏ nang ra khỏi mô buồng trứng. Tuy nhiên, ranh giới giữa mô bệnh lý và mô buồng trứng lành đôi khi không rõ ràng. Trong quá trình này, một phần mô buồng trứng chứa nang noãn có thể bị lấy đi cùng lớp vỏ nang. Ngoài ra, việc sử dụng năng lượng nhiệt để cầm máu cũng có thể ảnh hưởng đến mô xung quanh. Hệ quả là số lượng nang noãn đang phát triển có thể giảm. Chỉ số AMH cũng có thể thay đổi sau can thiệp.

Mức độ ảnh hưởng phụ thuộc vào nhiều yếu tố:

• Nang nằm ở một hay hai bên buồng trứng.
• Kích thước và đặc điểm tổn thương.
• Mức độ dính và tình trạng mô buồng trứng.
• Kỹ thuật phẫu thuật và phương pháp cầm máu.
• Tiền sử phẫu thuật buồng trứng trước đó.

Vì vậy, đánh giá trước phẫu thuật rất quan trọng, đặc biệt với những người vẫn còn mong muốn có con.

3.2. Phẫu thuật hai bên hoặc phẫu thuật lặp lại cần được cân nhắc kỹ

Đây là nhóm trường hợp cần đặc biệt thận trọng. Ở phụ nữ có nang lạc nội mạc tử cung hai bên, phẫu thuật có thể tác động đến mô buồng trứng của cả hai bên. Nếu người bệnh từng phẫu thuật trước đó, việc tiếp tục can thiệp có thể làm tăng nguy cơ mất thêm mô buồng trứng lành.

Không nên chỉ tập trung vào việc loại bỏ nang. Cần nhìn rộng hơn đến dự trữ buồng trứng và kế hoạch sinh con trong tương lai. Theo hướng dẫn ESHRE 2022, phụ nữ mắc lạc nội mạc tử cung nặng, đặc biệt có nang lạc nội mạc tử cung hai bên, có thể có nguy cơ dự trữ buồng trứng thấp hơn. Phẫu thuật cũng có thể ảnh hưởng thêm đến AMH và chức năng buồng trứng.

3.3. AMH có thể thay đổi sau phẫu thuật như thế nào?

Sau phẫu thuật bóc nang, AMH có thể giảm so với trước can thiệp. Mức độ thay đổi khác nhau giữa các trường hợp. Một số phụ nữ ghi nhận AMH giảm trong giai đoạn đầu sau phẫu thuật. Ở một số trường hợp, chỉ số có thể thay đổi theo thời gian, nhưng không thể mặc định rằng AMH sẽ phục hồi hoàn toàn về mức ban đầu.

Đừng bỏ qua việc theo dõi. Bác sĩ có thể cân nhắc đánh giá AMH trước và sau phẫu thuật, kết hợp siêu âm đếm nang thứ cấp để theo dõi dự trữ buồng trứng khi có chỉ định.

4. Làm thế nào để đánh giá dự trữ buồng trứng ở phụ nữ mắc lạc nội mạc tử cung?

Một kết quả AMH chưa đủ để đánh giá toàn diện. Để có cái nhìn rõ hơn về dự trữ buồng trứng, bác sĩ thường kết hợp xét nghiệm nội tiết, siêu âm phụ khoa và tiền sử sức khỏe sinh sản của người bệnh.

4.1. Xét nghiệm AMH

AMH là một trong những chỉ dấu thường được sử dụng để đánh giá dự trữ buồng trứng. Ưu điểm của xét nghiệm này là có thể thực hiện ở nhiều thời điểm trong chu kỳ kinh nguyệt, không bắt buộc phải lấy máu vào một ngày cố định như một số xét nghiệm nội tiết khác. Kết quả giúp bác sĩ:

• Ước tính dự trữ buồng trứng.
• Dự đoán tương đối đáp ứng với thuốc kích thích buồng trứng.
• Hỗ trợ xây dựng phác đồ điều trị hỗ trợ sinh sản.
• Theo dõi những thay đổi về dự trữ buồng trứng khi có chỉ định.

Tuy nhiên, AMH không phản ánh trực tiếp chất lượng trứng và không thể dùng riêng lẻ để kết luận khả năng mang thai tự nhiên.

4.2. Siêu âm đếm nang thứ cấp (AFC)

AFC (Antral Follicle Count) là số lượng nang noãn thứ cấp có kích thước nhỏ được quan sát trên siêu âm, thường thực hiện vào giai đoạn đầu chu kỳ kinh nguyệt. Phương pháp này giúp bác sĩ đánh giá số lượng nang noãn có thể huy động trong chu kỳ, đồng thời bổ sung thông tin cho kết quả AMH.

Ở phụ nữ mắc nang lạc nội mạc tử cung, siêu âm còn giúp khảo sát:

• Vị trí và kích thước nang.
• Nang xuất hiện ở một hay hai bên buồng trứng.
• Số lượng nang thứ cấp ở từng bên.
• Tình trạng mô buồng trứng và các tổn thương vùng chậu có thể quan sát được.

Đây là thông tin cần thiết để bác sĩ đánh giá tình trạng buồng trứng và cân nhắc hướng điều trị phù hợp.

4.3. Đánh giá tổng thể sức khỏe sinh sản

Ngoài AMH và AFC, bác sĩ cần xem xét nhiều yếu tố khác như tuổi, chu kỳ kinh nguyệt, tiền sử phẫu thuật, thời gian mong con và các yếu tố sinh sản của cả hai vợ chồng. Theo Hiệp hội Y học Sinh sản Hoa Kỳ (ASRM), AMH và AFC là những chỉ dấu có giá trị trong dự đoán số lượng noãn thu được khi kích thích buồng trứng. Tuy nhiên, các chỉ số dự trữ buồng trứng không thể thay thế việc đánh giá tuổi và toàn bộ tình trạng sinh sản của người phụ nữ.

5. Phụ nữ mắc lạc nội mạc tử cung có AMH thấp cần làm gì?

Nhận kết quả AMH thấp, nhiều phụ nữ lập tức lo lắng về khả năng làm mẹ. Nhưng chưa cần quá hoang mang. AMH thấp không đồng nghĩa với vô sinh. Đây là thông tin giúp bác sĩ đánh giá dự trữ buồng trứng, từ đó xây dựng kế hoạch chăm sóc sức khỏe sinh sản phù hợp hơn.

5.1. Thăm khám sớm nếu đang có kế hoạch mang thai

Phụ nữ mắc lạc nội mạc tử cung và đang mong muốn có con nên chủ động thăm khám, đặc biệt khi có nang ở hai bên buồng trứng, từng phẫu thuật hoặc có kết quả AMH thấp. Bác sĩ sẽ đánh giá tuổi, dự trữ buồng trứng, tình trạng vòi trứng, tử cung và các yếu tố sinh sản liên quan để tư vấn hướng đi phù hợp. Đừng chờ đến khi xuất hiện triệu chứng rõ ràng mới kiểm tra. Việc đánh giá sớm giúp người bệnh có thêm thời gian cân nhắc các lựa chọn điều trị, nhất là khi dự trữ buồng trứng có dấu hiệu suy giảm.

5.2. Cân nhắc kỹ trước khi phẫu thuật buồng trứng

Không phải nang lạc nội mạc tử cung nào cũng cần phẫu thuật. Việc can thiệp cần dựa trên triệu chứng đau, đặc điểm nang, nguy cơ bất thường, tiền sử điều trị và kế hoạch sinh con. Đặc biệt, với phụ nữ có dự trữ buồng trứng thấp hoặc nang hai bên, bác sĩ cần cân nhắc kỹ nguy cơ ảnh hưởng đến mô buồng trứng lành trước khi chỉ định.

Theo ESHRE, không khuyến nghị phẫu thuật nang lạc nội mạc tử cung thường quy trước khi thực hiện hỗ trợ sinh sản chỉ nhằm cải thiện tỷ lệ sinh sống. Bởi bằng chứng hiện tại chưa cho thấy lợi ích rõ ràng, trong khi phẫu thuật có thể gây ảnh hưởng bất lợi đến dự trữ buồng trứng.

Vậy khi nào có thể cần phẫu thuật? Can thiệp vẫn có thể được cân nhắc trong những trường hợp cần kiểm soát đau hoặc nang gây khó khăn cho việc tiếp cận nang noãn khi chọc hút. Quyết định cuối cùng cần dựa trên đánh giá chuyên môn và tình trạng cụ thể của người bệnh.

5.3. Trao đổi với bác sĩ về các phương án bảo tồn khả năng sinh sản

Ở một số phụ nữ mắc lạc nội mạc tử cung nặng, có nang hai bên hoặc dự kiến phải phẫu thuật buồng trứng, bác sĩ có thể trao đổi về các phương án bảo tồn khả năng sinh sản. Một trong những lựa chọn là trữ đông noãn trước điều trị hoặc phẫu thuật, nếu người bệnh phù hợp.

Tuy nhiên, đây không phải giải pháp bắt buộc cho tất cả phụ nữ mắc bệnh. Quyết định cần dựa trên tuổi, AMH, AFC, mức độ tổn thương, kế hoạch sinh con và lợi ích thực tế của phương pháp. Quan trọng là lựa chọn đúng thời điểm. Người bệnh nên trao đổi với bác sĩ chuyên khoa trước khi quyết định, thay vì tự lựa chọn phương pháp dựa trên một kết quả xét nghiệm đơn lẻ.

6. AMH thấp ở phụ nữ mắc lạc nội mạc tử cung có thực hiện IVF được không?

Có.Phụ nữ mắc lạc nội mạc tử cung hoặc có AMH thấp vẫn có thể thực hiện thụ tinh trong ống nghiệm (IVF) nếu có chỉ định phù hợp. AMH thấp có thể dự báo buồng trứng đáp ứng kém hơn với thuốc kích thích, khiến số lượng noãn thu được trong một chu kỳ IVF ít hơn dự kiến. Tuy nhiên, chỉ số này không thể tự mình quyết định khả năng thành công của điều trị.

Không có một phác đồ chung cho tất cả. Khi xây dựng kế hoạch IVF, bác sĩ sẽ xem xét tuổi và tiền sử sinh sản, chỉ số AMH, số nang thứ cấp, tình trạng nang lạc nội mạc tử cung, tiền sử phẫu thuật buồng trứng và các yếu tố sinh sản của cả hai vợ chồng. Dựa trên những thông tin này, phác đồ kích thích buồng trứng và hướng điều trị sẽ được lựa chọn phù hợp hơn.

Một điểm cần lưu ý: không nên tự ý phẫu thuật bóc nang trước IVF chỉ vì phát hiện nang lạc nội mạc tử cung. Phẫu thuật có thể làm giảm dự trữ buồng trứng và không được khuyến nghị thực hiện thường quy trước hỗ trợ sinh sản chỉ nhằm cải thiện tỷ lệ sinh sống.

Với phụ nữ có AMH thấp, nang ở hai bên buồng trứng hoặc từng phẫu thuật buồng trứng, việc tư vấn chuyên sâu trước khi lựa chọn phương pháp điều trị càng quan trọng. Tại Bệnh viện Quốc tế City, phụ nữ có thể thăm khám và trao đổi với bác sĩ về tình trạng lạc nội mạc tử cung, chỉ số AMH, dự trữ buồng trứng và kế hoạch sinh con. Dựa trên kết quả đánh giá, bác sĩ sẽ tư vấn hướng theo dõi, điều trị hoặc hỗ trợ sinh sản phù hợp với từng trường hợp.

Đừng chỉ nhìn vào một chỉ số AMH để đánh giá cơ hội làm mẹ. Bởi khả năng sinh sản còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố, trong đó tuổi, tình trạng buồng trứng và sức khỏe sinh sản tổng thể đều cần được xem xét.

BỆNH VIỆN QUỐC TẾ CITY

🏅  Thành viên Liên đoàn Bệnh viện Quốc tế

🏥 Số 3 Đường 17A, Phường An Lạc, TP. HCM

☎ Tổng đài: 1900 8146

☎ Cấp cứu: (028) 6290 1155

🌐 Website: https://cih.com.vn