Nuôi ăn qua sonde tại icu: 9 điều gia đình cần biết - CIH
Nuôi ăn qua sonde tại ICU là gì? Tìm hiểu cách theo dõi dinh dưỡng qua ống thông và những dấu hiệu gia đình cần báo ngay cho điều dưỡng.

Khi vào thăm người thân tại khoa Hồi sức tích cực (ICU), gia đình có thể thấy một ống nhỏ được cố định bên mũi, nối với máy bơm dinh dưỡng. Vì sao người bệnh cần ống này? Nếu người bệnh đã tỉnh và xin uống nước, gia đình có thể cho uống không? Nếu đang nuôi ăn mà người bệnh ho sặc hoặc máy báo động, cần làm gì?
Nuôi ăn qua sonde tại ICU là phương pháp đưa dinh dưỡng qua ống thông vào dạ dày hoặc ruột non khi người bệnh chưa thể ăn uống an toàn bằng miệng hoặc chưa ăn đủ, trong khi đường tiêu hóa còn có thể sử dụng. Đội ngũ điều trị lựa chọn đường nuôi, lượng dinh dưỡng và cách theo dõi theo tình trạng của từng người bệnh. Khi vào thăm, gia đình nên hỏi bác sĩ, điều dưỡng trước khi cho người bệnh ăn uống và báo ngay nếu thấy ho sặc, khó thở hoặc nghi ống bị tuột.
1. Nuôi ăn qua sonde là gì?
Nuôi ăn qua sonde, còn gọi là dinh dưỡng qua ống thông, là cách đưa công thức dinh dưỡng dạng lỏng trực tiếp vào đường tiêu hóa. Tùy loại ống, đầu ống nằm ở dạ dày hoặc ruột non. Dưỡng chất sau đó được tiêu hóa và hấp thu qua đường tiêu hóa.
Dinh dưỡng qua ống thông có thể đáp ứng toàn bộ nhu cầu nuôi dưỡng hoặc bổ sung phần còn thiếu khi người bệnh đã được phép ăn một phần bằng miệng. Công thức, thể tích và tốc độ đưa dinh dưỡng được tính theo tình trạng bệnh, nhu cầu dinh dưỡng và mức độ dung nạp. Lượng nước cũng được cân nhắc trong kế hoạch chăm sóc, nhất là khi người bệnh có chỉ định giới hạn dịch.
Gia đình có thể thấy người bệnh vừa được nuôi ăn qua sonde vừa có đường truyền tĩnh mạch. Đường truyền có thể dùng để đưa thuốc, bù dịch hoặc thực hiện các chỉ định khác. Nếu có chỉ định dinh dưỡng qua đường tĩnh mạch, dưỡng chất được đưa trực tiếp vào máu theo kế hoạch riêng. Khi muốn biết người thân đã nhận được bao nhiêu dinh dưỡng, gia đình nên hỏi đội ngũ điều trị về đường nuôi đang sử dụng và lượng thực tế đã nhận.
2. Vì sao người bệnh nặng tại ICU cần nuôi ăn qua sonde?
Người bệnh tại ICU có thể chưa ăn uống được vì đang thở máy qua ống nội khí quản, giảm ý thức, nuốt khó hoặc quá yếu để ăn đủ. Với một số người, khả năng ăn uống thay đổi trong quá trình hồi phục sức khỏe. Bác sĩ sẽ cân nhắc nuôi ăn qua sonde dựa trên khả năng nuốt, lượng ăn thực tế, chức năng tiêu hóa và diễn tiến điều trị.

Khi người bệnh đang thở máy hoặc giảm ý thức
Người bệnh đang đặt ống nội khí quản để thở máy thường cần một đường hỗ trợ dinh dưỡng riêng. Ở người giảm ý thức, khả năng phối hợp động tác nuốt và bảo vệ đường thở cũng có thể suy giảm. Đội ngũ ICU sẽ cân nhắc thời điểm bắt đầu truyền dinh dưỡng qua ống thông dựa trên tình trạng người bệnh và khả năng sử dụng đường tiêu hóa.
Khi người bệnh có rối loạn nuốt
Sau đột quỵ hoặc trong một số bệnh lý thần kinh, người bệnh có thể khó đưa thức ăn và nước xuống thực quản an toàn. Gia đình có thể từng thấy người bệnh ho khi uống nước, giữ thức ăn lâu trong miệng hoặc thường xuyên sặc khi ăn. Đôi khi, biểu hiện hít sặc không đi kèm cơn ho rõ, vì vậy đội ngũ điều trị cần đánh giá khả năng nuốt trước khi cho ăn uống trở lại.
Khi người bệnh đã ăn được một phần nhưng chưa đủ
Trong giai đoạn hồi phục sức khỏe, người bệnh có thể đã được phép ăn một số món nhưng nhanh mệt hoặc chỉ ăn được lượng nhỏ. Khi đó, bác sĩ có thể duy trì nuôi ăn qua sonde để bổ sung phần còn thiếu. Kế hoạch được đánh giá lại khi người bệnh nuốt an toàn hơn và duy trì được lượng ăn uống phù hợp.
Nếu muốn hiểu vì sao người thân vẫn cần dùng ống, gia đình có thể hỏi bác sĩ: “Hiện tại vì sao người nhà tôi chưa thể ăn bằng miệng, và khi nào sẽ đánh giá lại?”
3. Người bệnh tại ICU có thể được nuôi ăn qua những hình thức nào?
Loại ống được lựa chọn theo vị trí cần đưa dinh dưỡng, khả năng dung nạp và thời gian dự kiến cần hỗ trợ. Khi trao đổi với điều dưỡng, gia đình nên hỏi tên ống, đầu ống nằm ở đâu và mục đích sử dụng.
| Loại ống nuôi ăn | Vị trí đầu ống | Khi nào có thể được cân nhắc? |
| Sonde mũi – dạ dày | Ống đi qua mũi và thực quản, đầu ống nằm trong dạ dày. | Khi cần hỗ trợ dinh dưỡng ngắn hạn và dạ dày có thể tiếp nhận công thức. |
| Sonde mũi – ruột non | Ống đi qua mũi và dạ dày, đầu ống ở tá tràng hoặc hỗng tràng. | Một số trường hợp dung nạp kém khi nuôi vào dạ dày hoặc có chỉ định nuôi qua ruột non. |
| Ống mở thông dạ dày | Ống đi qua thành bụng vào dạ dày. PEG là một kỹ thuật đặt ống mở thông dạ dày qua nội soi. | Khi dự kiến cần hỗ trợ dài hơn và dạ dày phù hợp để nuôi ăn. |
| Ống nuôi ăn vào hỗng tràng qua thành bụng | Đầu ống nằm ở hỗng tràng. | Một số trường hợp cần đưa dinh dưỡng trực tiếp vào hỗng tràng. |
Nếu bác sĩ đề cập đến mở thông dạ dày, gia đình nên hỏi lý do lựa chọn, thời gian dự kiến sử dụng và cách chăm sóc khi người bệnh chuyển khoa hoặc xuất viện. Những thông tin này giúp người bệnh và gia đình hiểu phương án được cân nhắc trong kế hoạch điều trị.
4. Nuôi ăn qua sonde tại ICU được theo dõi như thế nào?
Trước khi bắt đầu nuôi ăn qua sonde
Đội ngũ điều trị đánh giá tình trạng người bệnh, khả năng sử dụng đường tiêu hóa và nguy cơ biến chứng. Nhân viên y tế cần xác nhận vị trí ống trước khi sử dụng. Nếu nghi ngờ ống dịch chuyển trong quá trình chăm sóc, đội ngũ điều trị sẽ kiểm tra trước khi tiếp tục đưa dinh dưỡng, nước hoặc thuốc qua ống.
Gia đình có thể cung cấp các thông tin mà người bệnh khó tự kể khi đang điều trị tại ICU:
- Trước khi nhập viện, người bệnh ăn được bao nhiêu và đã ăn ít trong bao lâu?
- Người bệnh có sụt cân gần đây, thường xuyên nôn hoặc từng bị sặc khi ăn uống không?
- Người bệnh có dị ứng thực phẩm, bệnh nền hoặc chế độ ăn đặc biệt nào?
- Người bệnh đang dùng thuốc và sản phẩm bổ sung nào?
Những mô tả cụ thể như “Trong một tuần trước khi nhập viện, mỗi bữa người bệnh chỉ ăn được vài muỗng” giúp đội ngũ điều trị hình dung lượng ăn trước đó. Thông tin này đặc biệt hữu ích khi đánh giá nguy cơ hội chứng nuôi ăn lại ở người suy dinh dưỡng nặng hoặc ăn rất ít trong thời gian dài.
Trong quá trình nuôi ăn qua sonde
Dinh dưỡng qua ống thông có thể được đưa theo cữ hoặc liên tục bằng máy bơm. Phương thức nuôi phụ thuộc vị trí đầu ống và khả năng dung nạp. Khi dùng máy bơm, tốc độ hiển thị thường cho biết lượng công thức được đưa vào mỗi giờ. Lượng người bệnh thực nhận còn phụ thuộc thời gian máy chạy và các khoản tạm dừng.
Trong quá trình nuôi ăn qua sonde tại ICU, đội ngũ điều trị theo dõi những biểu hiện như buồn nôn, nôn, bụng trướng, thay đổi đại tiện hoặc dấu hiệu hít sặc. Tùy tình trạng, bác sĩ có thể theo dõi thêm đường huyết, điện giải và cân bằng dịch. Nếu có bất thường, đội ngũ điều trị đánh giá nguyên nhân trước khi quyết định có cần điều chỉnh công thức, lượng hoặc tốc độ nuôi ăn.
Khi máy bơm dừng hoặc lượng nuôi ăn thay đổi
Máy bơm có thể dừng khi kết thúc cữ hoặc khi đội ngũ điều trị tạm ngưng nuôi ăn để thực hiện thủ thuật hay đánh giá triệu chứng mới. Nếu máy báo động, hãy gọi điều dưỡng kiểm tra tại giường và giữ nguyên cài đặt của máy, dây và ống.
Khi thấy lượng nuôi ăn thay đổi giữa hai ngày, gia đình có thể hỏi: “Hôm nay người bệnh dung nạp dinh dưỡng thế nào và vì sao kế hoạch nuôi ăn thay đổi?” Nếu có nhiều người thay phiên vào thăm, gia đình có thể ghi lại nội dung cập nhật để trao đổi thống nhất với đội ngũ điều trị.
5. Chăm sóc dinh dưỡng tại Khoa ICU Bệnh viện Quốc tế City
Khoa Hồi sức tích cực (ICU) Bệnh viện Quốc tế City tiếp nhận và điều trị người bệnh nặng 24/7. Khoa có 22 phòng điều trị riêng biệt và hệ thống theo dõi đa thông số. Trong quá trình hồi sức, chế độ dinh dưỡng được xây dựng phù hợp với từng người bệnh, qua đường miệng hoặc ống thông, dưới sự giám sát của chuyên gia dinh dưỡng lâm sàng.

Khi người thân được nuôi ăn qua sonde tại ICU, gia đình có thể trao đổi với đội ngũ điều trị về lý do cần hỗ trợ dinh dưỡng, khả năng dung nạp trong ngày và thời điểm đánh giá lại việc ăn uống bằng miệng. Nếu người bệnh có tiền sử khó nuốt, sụt cân hoặc từng cần hỗ trợ dinh dưỡng trước khi nhập viện, hãy chủ động cung cấp thông tin này khi trao đổi với nhân viên y tế.

➤ Xem thêm về video giới thiệu Khoa ICU tại Bệnh viện Quốc tế City:
6. 5 lưu ý khi thăm người thân đang nuôi ăn qua sonde tại ICU
Hỏi điều dưỡng trước khi cho người bệnh ăn hoặc uống
Người bệnh đã tỉnh, nói chuyện được hoặc uống nước được vẫn có thể chưa nuốt an toàn. Nếu người thân khát, khô miệng hoặc muốn nếm thức ăn, hãy báo điều dưỡng để biết người bệnh đã được phép ăn uống bằng miệng hay cần chăm sóc miệng theo hướng dẫn.
Khi người bệnh đã được phép ăn, hỏi rõ loại thức ăn, độ đặc của đồ uống, lượng mỗi lần và tư thế cần duy trì. Một người có thể được phép dùng thức ăn mềm nhưng vẫn cần hướng dẫn riêng về đồ uống. Gia đình chỉ hỗ trợ cho ăn khi đội ngũ điều trị đã hướng dẫn cụ thể.
Hỏi trước khi hạ đầu giường hoặc đổi tư thế
Khi nuôi ăn qua sonde, nhân viên y tế có thể nâng đầu giường khoảng 30–45 độ nếu tình trạng người bệnh cho phép. Tư thế này giúp giảm nguy cơ trào ngược và hít sặc. Một số người bệnh cần tư thế riêng theo chỉ định điều trị.
Nếu muốn chỉnh gối, xoay người, hạ đầu giường hoặc giúp người thân ngồi dậy, hãy hỏi điều dưỡng. Việc này đặc biệt quan trọng ngừa hít sặc khi máy đang đưa dinh dưỡng hoặc người bệnh có nhiều dây, ống điều trị cùng lúc.
Báo điều dưỡng nếu nghi ống bị dịch chuyển
Ho, nôn hoặc cử động có thể làm sonde thay đổi vị trí. Gia đình có thể nhận thấy băng cố định bị bong, đoạn ống bên ngoài dài hơn trước, ống cuộn trong miệng hoặc người bệnh đang kéo ống. Hãy báo điều dưỡng để kiểm tra và giữ nguyên ống tại chỗ.
Nếu người bệnh liên tục đưa tay lên mặt hoặc tỏ ra khó chịu, hãy mô tả điều quan sát được cho điều dưỡng. Nhân viên y tế có thể kiểm tra vùng da đặt băng, vị trí ống và các nguyên nhân gây khó chịu.
Báo ngay khi người bệnh ho sặc, nôn hoặc khó thở
Hít sặc xảy ra khi thức ăn, dịch trào ngược hoặc chất tiết đi vào đường thở. Khi đang thăm người bệnh tại ICU, hãy gọi điều dưỡng ngay nếu thấy người bệnh đột ngột ho sặc, nôn, có dịch trào lên miệng, thở gắng sức hoặc tím môi.
Khi báo, nói ngắn gọn điều vừa xảy ra. Ví dụ: “Người nhà tôi vừa ho sặc khi máy đang chạy, có dịch trào lên miệng và bây giờ thở khó hơn.” Thời điểm khởi phát, mối liên quan với cữ nuôi và thay đổi nhịp thở là những thông tin gia đình có thể cung cấp ngay tại giường.
Trao đổi trước khi mang sữa, cháo xay hoặc thuốc từ nhà vào
Công thức nuôi ăn qua sonde tại ICU được lựa chọn theo nhu cầu, bệnh nền và khả năng dung nạp. Nếu gia đình muốn mang sữa, cháo xay, thực phẩm bổ sung hoặc thuốc từ nhà vào, hãy đưa tên sản phẩm hoặc danh sách thuốc cho đội ngũ y tế điều trị kiểm tra trước. Một số thuốc cần dạng bào chế hoặc cách dùng riêng khi đưa qua ống. Công thức quá đặc và một số cách chuẩn bị thuốc cũng có thể làm tắc sonde.
7. Biến chứng khi nuôi ăn qua sonde và dấu hiệu cần báo tại ICU
Gia đình có thể hỗ trợ bằng cách nhận biết thay đổi mới xuất hiện trong lúc thăm và báo cho nhân viên y tế. Bảng dưới đây giúp xác định cần gọi điều dưỡng khi nào và nên cung cấp thông tin gì.
| Dấu hiệu gia đình quan sát thấy | Việc cần làm tại ICU |
| Ho sặc đột ngột, dịch trào lên miệng, khó thở, tím môi hoặc đột ngột khó đánh thức. | → Gọi ngay nhân viên y tế tại giường. Cho biết dấu hiệu bắt đầu lúc nào và máy bơm có đang chạy không. |
| Nôn, đau bụng rõ hoặc bụng trướng nhanh. | → Báo điều dưỡng ngay. Nói rõ dấu hiệu xuất hiện đột ngột hay tăng dần. |
| Ống tuột, băng cố định bong, phần ống lộ ra thay đổi hoặc máy báo tắc. | → Báo điều dưỡng để kiểm tra. Giữ nguyên cài đặt máy và để nhân viên y tế xử lý ống. |
| Tiêu chảy nhiều lần hoặc táo bón kéo dài. | → Báo đội ngũ điều trị. Nếu biết, cho biết số lần đi ngoài và thời điểm bắt đầu. |
| Da quanh ống mở thông đỏ lan, sưng đau, rò dịch, chảy máu hoặc có mủ. | → Báo điều dưỡng để kiểm tra vùng chân ống và đánh giá nguyên nhân. |
Tiêu chảy khi dinh dưỡng qua ống thông có thể liên quan đến thuốc, nhiễm trùng hoặc khả năng dung nạp công thức. Táo bón có thể liên quan đến lượng nước, ít vận động hoặc một số thuốc. Khi có triệu chứng, đội ngũ điều trị sẽ xem xét các yếu tố liên quan trước khi điều chỉnh chế độ nuôi ăn hoặc đưa ra chỉ định khác.
Hội chứng nuôi ăn lại là gì?
Hội chứng nuôi ăn lại là biến chứng chuyển hóa có thể xảy ra khi bắt đầu cung cấp dinh dưỡng trở lại cho người suy dinh dưỡng nặng hoặc đã ăn rất ít trong thời gian dài. Khi cơ thể bắt đầu sử dụng nguồn dinh dưỡng mới, nồng độ các chất điện giải như phosphat, kali và magiê có thể thay đổi. Trường hợp nặng có thể ảnh hưởng đến tim và hô hấp.
Đội ngũ điều trị đánh giá nguy cơ, lựa chọn mức nuôi ban đầu và theo dõi xét nghiệm theo tình trạng người bệnh. Gia đình có thể hỗ trợ bằng cách cho biết người bệnh đã ăn ít trong bao lâu, lượng ăn gần đây và có sụt cân trước nhập viện hay không.
8. Khi nào người bệnh có thể ăn bằng miệng và rút sonde?
Khi tình trạng cải thiện, đội ngũ điều trị đánh giá mức độ tỉnh táo, khả năng nuốt và lượng thức ăn, nước uống mà người bệnh có thể duy trì. Với người có nguy cơ rối loạn nuốt, kết quả đánh giá giúp xác định khi nào có thể ăn trở lại, nên bắt đầu với loại thức ăn nào và cần hỗ trợ ra sao trong bữa.
Trong giai đoạn chuyển tiếp, người bệnh có thể vừa ăn bằng miệng vừa nuôi ăn qua sonde. Ví dụ, người bệnh đã được phép ăn thức ăn mềm nhưng dễ mệt nên chỉ ăn được một phần khẩu phần. Đội ngũ điều trị có thể duy trì dinh dưỡng qua ống thông để bổ sung phần còn thiếu, rồi đánh giá lại khi lượng ăn tăng. Việc giảm dần hỗ trợ hoặc rút ống dựa trên khả năng ăn uống an toàn và mức đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng, nước của người bệnh.
Nếu người bệnh chuyển khỏi ICU mà vẫn còn ống, gia đình có thể hỏi khoa tiếp nhận về kế hoạch nuôi ăn hiện tại và thời điểm đánh giá lại khả năng nuốt. Nếu dự kiến xuất viện với sonde, người trực tiếp chăm sóc cần được hướng dẫn thực hành về cách kiểm tra ống, tư thế, chuẩn bị công thức, súc rửa và liên hệ khi có sự cố.
9. Câu hỏi thường gặp về nuôi ăn qua sonde tại ICU
Nuôi ăn qua sonde tại ICU kéo dài bao lâu?
- Thời gian phụ thuộc nguyên nhân cần đặt ống, diễn tiến bệnh, khả năng nuốt và lượng ăn uống thực tế. Gia đình có thể hỏi bác sĩ về tiêu chí để giảm hoặc ngừng nuôi ăn, chẳng hạn kết quả đánh giá nuốt và khả năng duy trì đủ lượng ăn uống bằng miệng.
Đã rút ống nội khí quản, vì sao người bệnh vẫn còn sonde nuôi ăn?
- Ống nội khí quản hỗ trợ hô hấp, còn sonde nuôi ăn hỗ trợ dinh dưỡng. Sau khi rút ống nội khí quản, người bệnh vẫn có thể cần thời gian để hồi phục khả năng nuốt và ăn đủ. Gia đình nên hỏi khi nào sẽ đánh giá nuốt và người bệnh hiện được phép ăn uống gì.
Nuôi ăn qua sonde có còn nguy cơ hít sặc không?
- Có. Dịch dạ dày có thể trào ngược vào đường thở. Người có phản xạ nuốt kém cũng có thể hít sặc nước bọt hoặc chất tiết. Gia đình nên gọi điều dưỡng ngay nếu thấy người bệnh ho sặc, dịch trào lên miệng, thở bất thường hoặc tím tái.
Gia đình nên hỏi gì khi được cập nhật tình trạng người bệnh?
- Hôm nay người bệnh đang dùng loại ống nào và vì sao vẫn cần nuôi ăn qua sonde?
- Người bệnh dung nạp dinh dưỡng qua ống thông ra sao? Có thay đổi gì về công thức, lượng hoặc tốc độ nuôi?
- Người bệnh đã được phép ăn uống bằng miệng chưa? Nếu được, gia đình có thể hỗ trợ thế nào?
- Khi nào đội ngũ điều trị sẽ đánh giá lại khả năng nuốt hoặc nhu cầu dùng ống?
Khi có người thân nuôi ăn qua sonde tại ICU, hãy hỏi điều dưỡng trước khi cho ăn uống hoặc thay đổi tư thế. Nếu người bệnh sặc nặng, khó thở, tím tái hoặc mất ý thức khi đang nằm viện, gọi ngay nhân viên y tế tại giường.
Nếu xuất hiện tình huống cấp cứu, hãy gọi ngay 115 hoặc hotline (028) 6290 1155 cấp cứu của Bệnh viện Quốc tế City.
Thông tin từ Bệnh viện Quốc tế City
Nhằm tạo điều kiện cấp cứu kịp thời cho bệnh nhân, từ nay đến hết ngày 31/12/2026, Bệnh viện Quốc tế City triển khai chương trình ‘Đón bệnh Cấp Cứu 0 Đồng trong phạm vi 15km’, sẵn sàng đồng hành cùng bạn và gia đình trong các tình huống khẩn cấp.

- Miễn phí lượt đi từ điểm đón đến Khoa Cấp cứu Bệnh viện Quốc tế City.
- Đội ngũ y bác sĩ cấp cứu nhanh, chuyên nghiệp.
- Xe cấp cứu hiện đại, đầy đủ trang thiết bị y tế.
- Hoạt động 24/7, kể cả ban đêm và ngày lễ, Tết.
Khi cần hỗ trợ, Quý khách có thể liên hệ Khoa Cấp cứu Bệnh viện Quốc tế City qua hotline (028) 6290 1155 hoặc Fanpage Bệnh viện Quốc tế City. Hãy cung cấp rõ tình trạng người bệnh và làm theo hướng dẫn sơ cứu trong lúc chờ hỗ trợ.
➤ Đọc thêm:
- 5 LƯU Ý KHI THĂM NGƯỜI THÂN TẠI ICU DÀNH CHO GIA ĐÌNH
- BỆNH VIỆN QUỐC TẾ CITY ĐÓN BỆNH CẤP CỨU 0 ĐỒNG TRONG PHẠM VI 15KM
—————————
BỆNH VIỆN QUỐC TẾ CITY
🏥 Địa chỉ: Số 3 Đường 17A, Phường An Lạc, TP.HCM
☎ Tổng đài: 1900 8146
☎ Xe cấp cứu 24/7: (028) 6290 1155
🌐 Website: https://cih.com.vn
🔖 Tiktok CIH: https://www.tiktok.com/@benhvienquoctecity



















