NGẤT XỈU ĐỘT NGỘT: TÌM HIỂU 2 NGUYÊN NHÂN VÀ CÁCH SƠ CỨU

Ngất xỉu đột ngột, khi đối mặt với tình huống người bệnh bị như vậy, việc đầu tiên và quan trọng nhất là giữ bình tĩnh để đánh giá tình trạng bệnh nhân một cách đúng mức. Ngất xỉu đột ngột thường xuất phát từ hai nguyên nhân chính: từ não hoặc từ tim.

1. Ngất xỉu đột ngột là gì?

Trong y khoa, ngất là tình trạng mất ý thức thoáng qua do giảm lượng máu đến não, thường khởi phát nhanh, diễn ra ngắn và tự hồi phục. Người bệnh có thể mất khả năng giữ tư thế, dẫn đến khuỵu xuống hoặc té ngã.

Tuy nhiên, trong giao tiếp hằng ngày, “ngất xỉu” thường được dùng để mô tả nhiều tình huống mất ý thức khác nhau. Co giật, hạ đường huyết nặng hoặc ngừng tim cũng có thể khiến người bệnh ngã xuống, không đáp ứng, nhưng không nên xem là ngất đơn thuần.

Vì vậy, người nhà không cần tự xác định chẩn đoán ngay tại chỗ. Hai điều cần kiểm tra trước tiên là:

• Người bệnh có đáp ứng khi gọi và chạm nhẹ vào vai không?
• Người bệnh có thở bình thường không?

Nếu không đáp ứng hoặc không thở bình thường, cần ưu tiên cấp cứu thay vì chờ xem có tự tỉnh lại hay không.

2. Dấu hiệu nào có thể xuất hiện trước khi ngất xỉu đột ngột?

Một số người có biểu hiện báo trước khi ngất xỉu đột ngột, chẳng hạn:

• Choáng váng, cảm giác sắp ngã.
• Mắt tối sầm hoặc nhìn mờ.
• Buồn nôn, cảm giác nóng bừng.
• Vã mồ hôi, da tái.
• Yếu người, khó tiếp tục đứng vững.

Những dấu hiệu này có thể xuất hiện khi đứng lâu, thay đổi tư thế hoặc gặp yếu tố kích thích như đau, sợ hãi. Nếu còn tỉnh và nhận biết mình sắp ngất, người bệnh nên nằm xuống ở nơi an toàn để giảm nguy cơ té ngã.

Không phải ai cũng có dấu hiệu báo trước. Một người có thể mất ý thức rất nhanh, vì vậy việc không than chóng mặt trước đó không giúp loại trừ tình trạng nghiêm trọng.

Khi đánh giá, bác sĩ sẽ quan tâm đến hoàn cảnh xảy ra, triệu chứng đi kèm và quá trình hồi phục, thay vì chỉ dựa vào việc có hay không có dấu hiệu báo trước.

3. Những nguyên nhân ngất xỉu đột ngột cần biết

Ngất xỉu đột ngột thường xuất phát từ hai nguyên nhân chính: từ não hoặc từ tim.

Nguyên nhân từ não (Thường gặp là Đột quỵ não)

Dấu hiệu nhận biết:

• Ngất xỉu đột ngột kèm theo các triệu chứng trước đó như yếu liệt, nói đớ, nói lắp.
• Hoặc có các yếu tố nguy cơ cao (người lớn tuổi, hút thuốc lá, mắc bệnh tiểu đường, rối loạn mỡ máu, hoặc có bệnh lý tim mạch).

Cần đỡ bệnh nhân: Tránh để bệnh nhân bị té ngã gây ra các chấn thương thứ phát.

Liên hệ cấp cứu: Nhanh chóng gọi cấp cứu hoặc đưa bệnh nhân đến cơ sở y tế gần nhất để bác sĩ kịp thời đánh giá.

Nguyên nhân từ tim mạch (Ít gặp hơn đột quỵ)

Dấu hiệu nhận biết:

• Do rối loạn nhịp tim hoặc thậm chí ngưng tim, khiến lượng máu lên não giảm đột ngột gây ngất xỉu.

Kiểm tra mạch: Kiểm tra xem tim bệnh nhân còn đập hay không bằng cách bắt mạch cảnh.

Hồi sinh tim phổi (CPR): Nếu phát hiện bệnh nhân ngưng tim, cần tiến hành ép tim ngoài lồng ngực ngay lập tức.

Gọi cấp cứu: Song song với việc sơ cứu, hãy liên hệ ngay với lực lượng cấp cứu và đưa bệnh nhân đến cơ sở y tế gần nhất.

➤ Xem chi tiết chia sẻ “Người thân bị ngất xỉu đột ngột phải làm sao?” từ BS. CKI. Lê Quốc Khánh – Bác sĩ Khoa Cấp cứu Bệnh viện Quốc tế City chia sẻ.

4. Những tình trạng dễ bị gọi chung là “ngất xỉu”

Một số nguyên nhân gây mất ý thức không phải ngất theo định nghĩa y khoa. Việc phân biệt giúp tránh xử trí sai.

Hạ đường huyết nặng

Người đái tháo đường dùng insulin hoặc một số thuốc hạ đường huyết có thể run, vã mồ hôi, đói, lú lẫn; khi nặng có thể co giật, bất tỉnh.

Nếu có máy đo sẵn, có thể kiểm tra đường huyết nhưng không trì hoãn gọi cấp cứu. Không cho uống nước đường khi người bệnh bất tỉnh hoặc không nuốt an toàn.

Co giật và tổn thương não

Co giật, chấn thương đầu hoặc đột quỵ nặng có thể gây mất ý thức. Đột quỵ không phải lúc nào cũng khiến người bệnh bất tỉnh.

Nếu trước hoặc sau khi ngã xuống có méo miệng, yếu liệt một bên, nói khó, khó hiểu lời nói hoặc đau đầu dữ dội đột ngột, cần gọi cấp cứu. Ghi lại thời điểm xuất hiện triệu chứng hoặc lần cuối người bệnh còn bình thường.

Ngộ độc, rượu và thiếu oxy

Ngộ độc khi dùng thuốc quá liều, rượu, chất độc hoặc thiếu oxy cũng có thể khiến người bệnh không đáp ứng. Không nên coi người uống rượu gọi khó tỉnh là chỉ đang ngủ.

Nếu nghi ngộ độc, giữ lại vỏ thuốc, bao bì hoặc thông tin chất đã tiếp xúc. Gọi cấp cứu và làm theo hướng dẫn của nhân viên y tế. Không nên tự gây nôn hoặc cho ăn uống để “giải độc”.

5. Ngất xỉu đột ngột cần cấp cứu ngay

Gọi 115 hoặc hotline (028) 6290 1155 cấp cứu của Bệnh viện Quốc tế City ngay nếu người bệnh không đáp ứng khi được gọi và chạm nhẹ vào đồng thời kiểm tra hô hấp.

Những tình huống ngất xỉu đột ngột cần cấp cứu gấp kèm các dấu hiệu:

• Không thở bình thường hoặc chỉ thở ngáp cá.
• Chưa hồi phục hoàn toàn, vẫn lơ mơ hoặc lú lẫn.
• Đau ngực, hồi hộp hoặc khó thở.
• Méo miệng, yếu tay chân, nói khó.
• Ngất khi gắng sức hoặc khi đang nằm.
• Chấn thương đáng kể do té ngã.
• Co giật kéo dài hoặc tái diễn mà chưa hồi phục giữa các cơn.

Nếu người bệnh tỉnh lại nhưng vẫn có triệu chứng bất thường, không tự kết luận tình huống đã an toàn. Thông báo diễn biến cho nhân viên y tế cơ sở đã gọi cấp cứu và tiếp tục theo dõi.

6. Cách sơ cứu người bị ngất xỉu đột ngột

Bước 1:  Giữ bình tĩnh để đánh giá tình trạng bệnh nhân một cách đúng mức

• Kiểm tra xung quanh có nguy cơ điện, lửa, khí độc hoặc giao thông không. Chỉ tiếp cận khi an toàn.
• Nếu chứng kiến người bệnh đang khuỵu xuống, hỗ trợ hạ xuống an toàn trong khả năng của mình, tránh để đầu va đập.
• Nếu người bệnh còn tỉnh, cảm thấy sắp ngất và không có chấn thương cản trở, cho nằm ngửa, nâng chân. Không cố dìu đi hoặc bắt đứng dậy ngay.

Bước 2: Kiểm tra đáp ứng, gọi trợ giúp, mô tả rõ tình trạng

• Gọi lớn, chạm nhẹ vào vai, sau đó gọi lại. Không tát mặt hoặc lay lắc mạnh.
• Gọi 115 hoặc hotline (028) 6290 1155 cấp cứu của Bệnh viện Quốc tế City.
• Cung cấp địa chỉ rõ ràng, dễ tìm.
• Mô tả triệu chứng, thời điểm khởi phát, tuổi và bệnh nền nếu có.
• Thông báo các bước đã xử trí trước đó.
• Làm theo hướng dẫn của nhân viên y tế trong lúc chờ xe.

Bước 3: Ghi thời điểm xuất hiện triệu chứng & chuẩn bị giấy tờ cá nhân

Thông tin thời gian giúp bác sĩ đánh giá phương án điều trị. Cần ghi:

• Thời điểm đầu tiên nhận thấy biểu hiện bất thường.
• Lần cuối người bệnh còn hoàn toàn bình thường, nếu không rõ lúc khởi phát.

Nếu có thể thực hiện, chuẩn bị nhanh danh sách thuốc đang dùng, thông tin bệnh nền, dị ứng, tiền sử đột quỵ và số điện thoại người thân.

Nếu nghi bệnh nhân có chấn thương cổ hoặc cột sống

Hạn chế di chuyển không cần thiết, không kéo người bệnh ngồi dậy hoặc vặn cổ. Tuy nhiên, bảo vệ đường thở và hồi sức vẫn là ưu tiên.

Nếu nôn hoặc đường thở bị đe dọa, làm theo hướng dẫn của nhân viên y tế trong lúc chờ xe cấp cứu. Khi cần xoay người, cố gắng giữ đầu, cổ và thân thẳng hàng, nhờ thêm người hỗ trợ nếu có.

7. Những sai lầm cần tránh khi ngất xỉu đột ngột

• Đổ nước đường, nước chanh hoặc thuốc vào miệng: Bệnh nhân có thể không nuốt an toàn, dẫn đến sặc.
• Tát mặt, dội nước hoặc kê gối dưới đầu người bất tỉnh: Không xử lý được nguyên nhân và có thể ảnh hưởng việc bảo vệ đường thở.
• Để nằm một mình vì nghĩ sẽ tự tỉnh: Bệnh nhân cần được giám sát hô hấp liên tục.
• Nhét vật vào miệng khi co giật: Không dùng muỗng, đũa hoặc ngón tay chèn miệng; không ghì giữ tay chân. Dọn vật nguy hiểm, ghi nhận thời gian cơn và kiểm tra hô hấp sau khi cơn dừng.
• Trì hoãn việc gọi cấp cứu: Không chờ tự tỉnh hoặc cố xác định nguyên nhân. Nếu người bệnh không đáp ứng, gọi cấp cứu ngay.

8. Ngất xỉu khác gì với lơ mơ, lú lẫn?

Các biểu hiện này không đồng nghĩa và không phải những giai đoạn bắt buộc nối tiếp nhau:

Dựa vào tình huống thực tế, không nên chờ người bệnh tự tỉnh. Nếu không đáp ứng hoặc ngất xỉu đột ngột, cần gọi cấp cứu. 

Đột ngột lú lẫn ở người cao tuổi cũng cần đánh giá khẩn cấp, không nên quy ngay cho tuổi tác hoặc bệnh sa sút trí tuệ.

Một số trường hợp sảng khiến người bệnh ít nói, thu mình, buồn ngủ và phản ứng chậm. Người nhà nên mô tả sự khác biệt so với sinh hoạt thường ngày cho nhân viên y tế khi thăm khám.

9. Ngất xỉu đột ngột rồi tỉnh lại có cần đi khám không?

Người bị ngất nên được đánh giá nguyên nhân, đặc biệt khi xảy ra lần đầu hoặc tái diễn. Việc tỉnh lại nhanh không đủ để kết luận không có bệnh lý.

Bác sĩ thường khai thác hoàn cảnh xảy ra, triệu chứng báo trước, thời gian mất ý thức, quá trình hồi phục, thuốc đang dùng và tiền sử bệnh. Điện tâm đồ có vai trò trong đánh giá ban đầu; các kiểm tra khác được lựa chọn theo tình trạng thực tế. Không phải mọi người bị ngất đều cần chụp não.

Người chứng kiến/người nhà nên ghi nhớ các thông tin như:

• Ngất xỉu khi đứng, nằm hay đang gắng sức?
• Có đau ngực, hồi hộp, khó thở trước đó không?
• Có co giật, chấn thương hoặc dấu hiệu thần kinh không?
• Sau tỉnh có trở lại trạng thái bình thường không?

Người chứng kiến/người nhà cần cung cấp thông tin chính xác giúp bác sĩ đánh giá chính xác hơn việc chỉ mô tả “ngất xỉu đột ngột một lúc”.

10. Câu hỏi thường gặp về ngất xỉu đột ngột

Có phải ngất xỉu đột ngột đều do đột quỵ não?

• Không hẳn. Ngất xỉu đột ngột do nhiều nguyên nhân. Tuy nhiên, nếu kèm theo các triệu chứng trước đó (méo miệng, yếu liệt hoặc nói khó,…) rất có thể nguyên nhân do đột quỵ não, nên gọi cấp cứu ngay.

Có cho uống nước đường sau khi ngất không?

• Không cho uống khi chưa tỉnh hoàn toàn hoặc không nuốt an toàn. Nước đường không phải cách xử trí chung cho mọi trường hợp ngất; nguyên nhân cần được đánh giá.

Thông điệp: Khi người thân ngất xỉu đột ngột, hãy bình tĩnh, phòng tránh chấn thương và kiểm tra đáp ứng, nhịp thở. Gọi cấp cứu ngay và làm theo hướng dẫn của nhân viên y tế.

Thông tin từ Bệnh viện Quốc tế City

Nhằm tạo điều kiện cấp cứu kịp thời cho bệnh nhân, từ nay đến hết ngày 31/12/2026, Bệnh viện Quốc tế City triển khai chương trình ‘Đón bệnh Cấp Cứu 0 Đồng trong phạm vi 15km’, sẵn sàng đồng hành cùng bạn và gia đình trong các tình huống khẩn cấp.

• Miễn phí lượt đi từ điểm đón đến Khoa Cấp cứu Bệnh viện Quốc tế City.
• Đội ngũ y bác sĩ cấp cứu nhanh, chuyên nghiệp.
• Xe cấp cứu hiện đại, đầy đủ trang thiết bị y tế.
• Hoạt động 24/7, kể cả ban đêm và ngày lễ, Tết.

Khi cần cấp cứu, Quý khách có thể liên hệ Khoa Cấp cứu Bệnh viện Quốc tế City qua hotline (028) 6290 1155 hoặc Fanpage Bệnh viện Quốc tế City. Hãy cung cấp rõ tình trạng người bệnh và làm theo hướng dẫn sơ cứu trong lúc chờ hỗ trợ.

➤ Đọc thêm: KHÓ THỞ: KHI NÀO CẦN CẤP CỨU VÀ 5 CÁCH SƠ CỨU AN TOÀN?

—————————

BỆNH VIỆN QUỐC TẾ CITY

🏥 Địa chỉ: Số 3 Đường 17A, Phường An Lạc, TP.HCM

☎ Tổng đài: 1900 8146

☎ Xe cấp cứu 24/7: (028) 6290 1155

🌐 Website: https://cih.com.vn

🔖 Tiktok CIH: https://www.tiktok.com/@benhvienquoctecity