Lưu 10 sai lầm khi sơ cứu người bị thương cần tránh - CIH
Sai lầm khi sơ cứu thường bắt nguồn từ sự hoảng hốt, kinh nghiệm truyền miệng hoặc chưa biết việc nào cần ưu tiên. Những hành động xuất phát từ mong muốn giúp đỡ này có thể khiến tổn thương nặng thêm nếu thực hiện không đúng.
Nắm được các nguyên tắc cơ bản giúp người hỗ trợ bình tĩnh hơn, tránh thao tác nguy hiểm và tìm sự trợ giúp đúng lúc.
Nhận diện 10 sai lầm khi sơ cứu người bị thương, cách xử trí ban đầu đúng và dấu hiệu cần gọi cấp cứu để hạn chế tổn thương.
1. Sơ cứu người bị thương là gì?
Sơ cứu là sự hỗ trợ ban đầu cho người bị thương hoặc đột ngột gặp vấn đề sức khỏe, trước khi được chăm sóc bởi đội ngũ nhân viên y tế khoa cấp cứu/tại cơ sở y tế. Mục tiêu là bảo vệ tính mạng, hạn chế tổn thương tiếp diễn và hỗ trợ người bệnh trong lúc chờ lực lượng cấp cứu.
Trong đời sống, “sơ cứu” hay “sơ cấp cứu” thường được dùng để nói đến xử trí ban đầu. Với người bệnh, điều quan trọng là nhận biết nguy hiểm, gọi trợ giúp sớm và thực hiện thao tác phù hợp với khả năng.
Không có một cách xử trí dành cho mọi tổn thương. Vết xước nhỏ, bỏng nhiệt, gãy xương và chấn thương đầu cần được tiếp cận khác nhau. Áp dụng một mẹo truyền miệng cho tất cả tình huống là nguồn gốc của nhiều sai lầm khi sơ cứu.
Người hỗ trợ không cần tự chẩn đoán chính xác trước khi gọi cấp cứu. Mô tả rõ điều quan sát được, chẳng hạn “gọi không trả lời” hay “máu vẫn chảy nhiều”, giúp nhân viên y tế tổng đài cấp cứu hướng dẫn phù hợp hơn.
2. 10 sai lầm khi sơ cứu người bị thương thường gặp
Sai lầm 1: Ngửa đầu hoặc bóp sống mũi khi chảy máu mũi
Ngửa đầu ra sau là sai lầm khi sơ cứu chảy máu mũi nhiều người vẫn thực hiện. Tư thế này có thể khiến máu chảy xuống họng, bị nuốt vào và gây buồn nôn. Máu ít chảy ra ngoài không có nghĩa là đã cầm được máu.
Một lỗi khác là bóp phần xương cứng ở sống mũi. Vị trí cần ép là phần mềm ngay phía trên hai lỗ mũi.
Với chảy máu mũi thông thường, người còn tỉnh nên:
- Ngồi thẳng, hơi cúi người và đầu về phía trước.
- Bóp chắc phần mềm của mũi.
- Giữ liên tục trong 10–15 phút, không thả ra kiểm tra liên tục.
- Thở bằng miệng, nhổ máu chảy xuống miệng thay vì nuốt.
Nếu vẫn chảy sau thời gian ép đúng cách, cần được đánh giá y tế. Đi cấp cứu sớm hơn khi lượng máu nhiều, khó thở, yếu, chóng mặt hoặc chảy máu sau va đập vào đầu.
Không tự nhét sâu giấy, bông hay vật khác vào mũi. Nếu có nhiều tổn thương sau tai nạn, cần báo cho nhân viên y tế đầy đủ về tình hình chấn thương thay vì chỉ mô tả chảy máu mũi.
Sai lầm 2: Bôi kem đánh răng hoặc chườm đá lên vết bỏng
Bôi kem đánh răng, bơ, dầu hay hỗn hợp tự chế là sai lầm khi sơ cứu bỏng nhiệt. Những chất này không thay thế được bước làm mát. Đặt đá trực tiếp lên vùng bỏng cũng có thể gây thêm tổn thương.
Với bỏng nhiệt, cần xả nước mát (không phải nước đá hoặc nước lạnh) lên vết bỏng trong vòng vài phút, sau đó đặt một chiếc gạc khô lên trên vết thương.
Không chọc vỡ bóng nước hoặc quấn băng chặt. Nếu vết bỏng sâu, bỏng rộng, bỏng tại mặt, bàn tay hoặc bộ phận sinh dục cần được đánh giá y tế. Khó thở sau tiếp xúc lửa, khói là dấu hiệu phải gọi cấp cứu.
Bỏng điện và bỏng hóa chất cần hướng xử trí riêng. Không áp dụng mọi bước dành cho bỏng nhiệt, đặc biệt khi nguồn điện hoặc hóa chất tại hiện trường vẫn còn nguy hiểm.
Sai lầm 3: Di chuyển người bị chấn thương nặng
Sau tai nạn giao thông hoặc ngã từ trên cao, nhiều người lập tức đỡ nạn nhân đứng lên, kéo ra khỏi xe hay yêu cầu đi thử. Đây là sai lầm khi sơ cứu nếu người bị nạn có tổn thương đầu, cổ hoặc cột sống.
Người vẫn nói chuyện được chưa chắc đã có thể di chuyển an toàn. Đau cổ, đau lưng, tê yếu chi hoặc cơ chế tai nạn mạnh đều cần được chú ý.
Cách hỗ trợ phù hợp:
- Khuyên người bị thương hạn chế cử động.
- Giữ ở tư thế được tìm thấy nếu hiện trường an toàn.
- Không kéo tay, vặn cổ hoặc ép đổi tư thế.
- Không tháo mũ bảo hiểm chỉ để kiểm tra.
- Gọi cấp cứu và theo dõi đáp ứng, nhịp thở.
Hạn chế di chuyển không đồng nghĩa với bỏ qua nguy cơ tức thời. Có thể cần di chuyển khi hiện trường có lửa, nguy cơ sập đổ.
Khi nôn hoặc không duy trì được đường thở, bảo vệ đường thở là ưu tiên. Hãy làm theo hướng dẫn tổng đài nhân viên cấp cứu, nhờ thêm người hỗ trợ và hạn chế xoay vặn đầu, cổ, thân mình.
Sai lầm 4: Dùng nước bọt để rửa vết thương
Dùng nước bọt để “sát khuẩn” là sai lầm khi sơ cứu vết thương hở. Nước bọt chứa vi sinh vật; nước ao, sông hoặc suối cũng không phải lựa chọn an toàn để rửa tổn thương.
Cần phân biệt vết trầy nhỏ với vết thương đang chảy máu nghiêm trọng. Nếu máu chảy nhiều, ưu tiên là kiểm soát chảy máu và gọi trợ giúp, không dành thời gian rửa kéo dài.
Với vết cắt hoặc trầy xước nhỏ đã cầm máu:
- Rửa tay, dùng găng nếu có.
- Rửa bằng nước sạch.
- Làm sạch da xung quanh nhẹ nhàng.
- Che bằng băng hoặc gạc sạch.
Không tự đào sâu tìm dị vật, chà mạnh hoặc đổ các hỗn hợp tự chế vào mô tổn thương. Với vật đang cắm sâu, giữ nguyên và tìm hỗ trợ y tế gấp.
Vết thương sâu, dính bẩn nhiều, do động vật cắn hoặc có nguy cơ nhiễm trùng cần được khám ngay. Bác sĩ sẽ đánh giá, làm sạch chuẩn y khoa để tránh viêm nhiễm.
Một sai lầm khi sơ cứu khác là băng xong rồi quên theo dõi. Đau, sưng, vết thương ngày càng đỏ , có mủ hoặc sốt là những biểu hiện cần liên hệ cơ sở y tế gấp.
Sai lầm 5: Rửa sạch răng vừa bị gãy
Khi răng bị bật nguyên chiếc sau va đập, việc chà rửa mạnh là sai lầm khi sơ cứu cần tránh. Vì việc này sẽ làm hỏng phần răng vừa rụng ra, và sẽ gây khó khăn nếu bạn muốn cấy ghép hoặc trồng lại phần răng đó.
Thay vì rửa răng, hãy:
- Không chà, cạo hay dùng chất sát khuẩn lên răng.
- Ngâm chiếc răng vào một cốc sữa và đến gặp nha sĩ càng sớm càng tốt.
Sai lầm 6: Chườm nóng, xoa bóp mạnh vùng bị bong gân hoặc gãy xương
Sau khi trẹo cổ chân/gãy xương, nhiều người xoa dầu nóng, bóp mạnh hay cố xoay khớp. Đây là sai lầm khi sơ cứu tổn thương mới xảy ra vì có thể làm sưng, đau tăng.
Với bong gân hoặc căng cơ nhẹ, người bệnh nên:
- Dừng hoạt động gây đau.
- Bảo vệ vùng tổn thương, nghỉ ngơi.
- Chườm khăn mát tối đa khoảng 15 phút/lần.
- Không đặt đá trực tiếp lên da.
- Tránh chườm nóng và xoa bóp trong những ngày đầu.
Với nghi ngờ gãy xương, giữ chi ở tư thế hiện có. Không kéo thẳng, tự nắn khớp hay đẩy đầu xương lộ ra vào trong. Có thể đỡ bằng vật mềm; chỉ dùng nẹp khi biết cách thực hiện an toàn và đến gặp bác sĩ ngay.
Bàn tay hoặc bàn chân phía dưới tổn thương tái, tím, lạnh hay tê nhiều là dấu hiệu cần hỗ trợ khẩn cấp. Tránh băng siết chặt. Mục tiêu sơ cấp cứu là bảo vệ vùng bị thương, không phải chỉnh lại hình dạng bằng mọi giá.
Sai lầm 7: Cố gắng loại bỏ vật lạ hoặc bụi bẩn ra khỏi mắt
Sai lầm khi sơ cứu mắt thường xuất phát từ việc coi mọi dị vật giống nhau. Hạt bụi nhỏ trên bề mặt khác với mảnh kim loại nhỏ cắm vào mắt.
Với bụi nhỏ trên bề mặt, có thể rửa nhẹ bằng nước sạch. Không dụi mắt. Nếu vẫn đau, cộm hoặc nhìn mờ, cần đi khám ngay.
Nếu vật sắc xuyên hoặc cắm vào mắt:
- Không dùng tay, tăm bông hay nhíp lấy ra.
- Không ép hoặc băng đè.
- Che gạt để bảo vệ mắt và đến cấp cứu ngay.
Nếu hóa chất bắn vào mắt, hãy rửa sạch mắt dưới vòi nước trong vòng 15 phút, đồng thời tìm hỗ trợ y tế. Giữ mí mắt mở khi rửa và hạn chế hóa chất chảy sang mắt còn lại.
Không tự dùng chất khác để trung hòa hóa chất. Mang theo nhãn hoặc thông tin sản phẩm hóa chất đến cấp cứu ngay. Mô tả rõ loại tai nạn đang gặp ở mắt khi gọi cấp cứu/gặp nhân viên y tế tại khoa Cấp cứu để được hỗ trợ kịp thời.
Sai lầm 8: Cố gắng lấy gạc ra khỏi vết thương đang chảy máu
Khi vết thương chảy máu nhiều, liên tục nhấc gạc lên kiểm tra làm gián đoạn lực ép. Các yếu tố đông máu trên bề mặt vết thương giúp cầm máu. Việc cố gắng lấy gạc ra khỏi vết thương sẽ khiến vết thương bắt đầu chảy máu trở lại.
Cách hỗ trợ:
- Dùng gạc hoặc vải sạch ép trực tiếp, chắc và liên tục.
- Gọi cấp cứu khi chảy máu nghiêm trọng.
- Không bóc lớp gạc tiếp xúc chỉ để kiểm tra.
- Nếu máu vẫn chảy, bảo đảm ép đúng vị trí và đủ chắc.
Sai lầm 9: Cho người lơ mơ uống nước hoặc nhét vật vào miệng khi co giật
Cho uống nước đường, sữa hay thuốc để “lấy lại sức” là sai lầm khi sơ cứu người đang lơ mơ hoặc bất tỉnh. Khả năng nuốt và bảo vệ đường thở có thể suy giảm, gây nguy cơ sặc.
Không tự kết luận mọi trường hợp giảm ý thức đều do hạ đường huyết.
Cách hỗ trợ người bị co giật phù hợp:
- Dọn vật nguy hiểm xung quanh.
- Bảo vệ đầu khỏi va đập.
- Không ghì chặt tay chân.
- Không nhét thìa, đũa, khăn hoặc ngón tay vào miệng.
- Ghi thời gian cơn và theo dõi nhịp thở sau đó.
Gọi cấp cứu gấp nếu cơn đầu tiên, kéo dài trên 5 phút, nhiều cơn liên tiếp chưa tỉnh lại, khó thở hoặc có chấn thương nghiêm trọng.
Sau cơn, người không có chấn thương nghi ngờ, giảm đáp ứng nhưng thở bình thường có thể cần tư thế nằm nghiêng an toàn. Nếu nghi tổn thương cột sống, tránh tự xoay trở; khi đường thở bị đe dọa, làm theo hướng dẫn cấp cứu để ưu tiên bảo vệ đường thở.
Không cho ăn uống khi chưa hồi phục hoàn toàn. Ở cạnh, trấn an và báo diễn biến cho nhân viên y tế.
Sai lầm 10: Trì hoãn gọi cấp cứu hoặc khiến đội cấp cứu khó tiếp cận
Sai lầm khi sơ cứu không chỉ nằm ở thao tác. Chờ “xem có tự hết bệnh không”, báo thiếu địa chỉ hoặc không có người mở cổng cũng có thể trì hoãn hỗ trợ.
Không yêu cầu người chấn thương nặng tự đi ra đường đón xe. Hãy tổ chức đường tiếp cận cho nhân viên y tế.
Nhờ người mở cổng, dọn lối và đón xe. Nếu một mình, bật loa ngoài để nhận hướng dẫn.
➤ Xem thêm chia sẻ “Các sai lầm thường gặp khi sơ cứu người bị thương” từ BS. Trần Hiếu – Bác sĩ Khoa Cấp cứu Bệnh viện Quốc tế City.
3. Cần làm gì khi gọi cấp cứu?
Khi gặp tình huống khẩn cấp, bạn và gia đình hãy bình tĩnh và thực hiện theo các bước sau khi gọi cấp cứu để không bỏ lỡ thời gian vàng cấp cứu:
1. Gọi 115 hoặc hotline (028) 6290 1155 xe cấp cứu của Bệnh viện Quốc tế City.
2. Cung cấp địa chỉ rõ ràng, dễ tìm.
3. Mô tả triệu chứng, thời điểm khởi phát, tuổi và bệnh nền nếu có.
4. Thông báo các bước đã xử trí trước đó.
5. Làm theo hướng dẫn của nhân viên y tế trong lúc chờ xe.
Lưu ý quan trọng: Không tự ý cho người bệnh ăn uống, dùng thuốc hoặc di chuyển nếu người bệnh mất ý thức, khó thở nặng, co giật, nghi ngờ đột quỵ hoặc chấn thương cột sống.
4. Vì sao cần cấp cứu dù vết thương bên ngoài nhỏ?
Đánh giá mức độ nặng chỉ bằng lượng máu nhìn thấy là sai lầm khi sơ cứu. Chấn thương nghiêm trọng bên trong có thể không tạo vết thương ngoài da lớn.
Cần chú ý khi thấy triệu chứng bất tỉnh, lơ mơ, khó thở, co giật, nôn sau chấn thương, đau cổ hoặc lưng, yếu tê chi, giảm thị lực và chảy máu không kiểm soát. Da tái, lạnh, vã mồ hôi hoặc yếu nhiều cũng cần được báo ngay.
Hãy mô tả rõ tình trạng sức khỏe sau khi ngã, va chạm giao thông hoặc bị vật nặng đè. Không tự trấn an rằng còn có khả năng nói chuyện được hoặc ít đau thì chắc chắn an toàn.
Gọi ngay 115 hoặc hotline (028) 6290 1155 cấp cứu của Bệnh viện Quốc tế City.
5. Câu hỏi thường gặp về sai lầm khi sơ cứu
Có nên tự chở người chấn thương nặng đi viện hay tự sơ cứu và theo dõi thêm?
Hãy gọi cấp cứu để được ê-kíp y tế hướng dẫn phương án vận chuyển. Không để người bị thương tự lái xe.
Xe cá nhân không có bình oxy, máy theo dõi sinh hiệu, máy hút đàm, thuốc cấp cứu hoặc dụng cụ hỗ trợ đường thở. Trong khi đó, trường hợp người bệnh nhồi máu cơ tim, đột quỵ, suy hô hấp, co giật, chấn thương nặng hoặc sốc phản vệ có thể xấu đi chỉ trong vài phút.
Người nhà cũng khó xử trí đúng nếu bệnh nhân ngưng tim, tụt huyết áp, khó thở nặng hoặc co giật. Với người bị chấn thương, di chuyển sai tư thế hoặc không cố định cột sống có thể làm tổn thương nặng hơn.
Nếu không chắc tình trạng có nguy hiểm hay không, có cần gọi xe cấp cứu không?
Nếu không chắc tình trạng có nguy hiểm hay không, hãy ưu tiên gọi xe cấp cứu để được hướng dẫn sơ cứu.
Người bệnh có thể tự đi bệnh viện khi tình trạng nhẹ và ổn định:
- Người bệnh tỉnh táo, tiếp xúc tốt.
- Triệu chứng nhẹ, không nguy hiểm.
- Không khó thở, không đau ngực dữ dội, không yếu liệt.
- Không có dấu hiệu nặng lên.
- Tình trạng có xu hướng cải thiện.
- Ví dụ: cảm cúm nhẹ, đau đầu thông thường, sốt nhẹ không kèm co giật.
Đọc hướng dẫn có đủ để tránh sai lầm khi sơ cứu?
Đọc giúp nhận biết nguy hiểm và ghi nhớ nguyên tắc. Kỹ năng cần được thực hành, luyện tập và cập nhật. Trong tình huống thực tế, ưu tiên hướng dẫn trực tiếp từ tổng đài cấp cứu và nhân viên y tế.
Nhận diện sai lầm khi sơ cứu giúp mỗi người hỗ trợ an toàn hơn: bảo đảm hiện trường, gọi trợ giúp sớm, ưu tiên nguy cơ đe dọa tính mạng và theo dõi liên tục.
Khi cần, hãy gọi ngay 115 hoặc hotline (028) 6290 1155 cấp cứu của Bệnh viện Quốc tế City.
Thông tin từ Bệnh viện Quốc tế City
Nhằm tạo điều kiện cấp cứu kịp thời cho bệnh nhân, từ nay đến hết ngày 31/12/2026, Bệnh viện Quốc tế City triển khai chương trình ‘Đón bệnh Cấp Cứu 0 Đồng trong phạm vi 15km’, sẵn sàng đồng hành cùng bạn và gia đình trong các tình huống khẩn cấp.
- Miễn phí lượt đi từ điểm đón đến Khoa Cấp cứu Bệnh viện Quốc tế City.
- Đội ngũ y bác sĩ cấp cứu nhanh, chuyên nghiệp.
- Xe cấp cứu hiện đại, đầy đủ trang thiết bị y tế.
- Hoạt động 24/7, kể cả ban đêm và ngày lễ, Tết.
Khi cần hỗ trợ, Quý khách có thể liên hệ Khoa Cấp cứu Bệnh viện Quốc tế City qua hotline (028) 6290 1155 hoặc Fanpage Bệnh viện Quốc tế City. Hãy cung cấp rõ tình trạng người bệnh và làm theo hướng dẫn sơ cứu trong lúc chờ hỗ trợ.
➤ Đọc thêm:
- ICU LÀ KHOA GÌ? TÌM HIỂU 4 VAI TRÒ VÀ CHỨC NĂNG CỦA KHOA ICU
- BỆNH VIỆN QUỐC TẾ CITY ĐÓN BỆNH CẤP CỨU 0 ĐỒNG TRONG PHẠM VI 15KM
—————————
BỆNH VIỆN QUỐC TẾ CITY
🏥 Địa chỉ: Số 3 Đường 17A, Phường An Lạc, TP.HCM
☎ Tổng đài: 1900 8146
☎ Xe cấp cứu 24/7: (028) 6290 1155
🌐 Website: https://cih.com.vn
🔖 Tiktok CIH: https://www.tiktok.com/@benhvienquoctecity
Bài viết liên quan
